Kitab boyunca ortaya qoyduğumuz həqiqət İsa Peyğəmbərin gətirdiyi dinin “Allaha bir və tək şəklində iman gətirən haqq din” olmasıdır. Ancaq bu mübarək insanın təbliği onun Allah dərgahına yüksəldilməsindən sonra dəyişdirilib, həqiqi xristianlığın yerinə “üçləmə və kəffarə kimi” batil fəlsəfələri əsas götürən yeni bir inam meydana gətirilib. Və bu inam insanlara “heç fikirləşmədən, mühakimə etmədən, araşdırmadan” qəbul edilməsi vacib olan “mütləq bir qanun” kimi təqdim edilib.
Ancaq insanlar məclislərdə “səs çoxluğu” ilə qəbul edilən bu səhv etiqadları artıq saf-çürük və mühakimə etməyə başlayıblar. Keçmişdə üçləmə etiqadı haqqında şübhələrini söyləyənlər inkvizisiya məhkəmələrinə çıxarılıb edam cəzalarına məhkum edildikləri halda bu mübahisələr artıq indi cinayət işi olmaqdan xeyli uzaqdır. Əsrlər boyunca barəsində danışılmayan və mübahisə mövzusu olmayan üçləmə etiqadının xristianların müqəddəs mətnlərində mövcud olmaması, bu inamın xristianlığa İsa Peyğəmbərdən 3 əsr sonra əlavə edilməsi imkan düşdükcə dilə gətirilməyə başlanıb. Kitabda da nümunələrini gördüyümüz müxtəlif ilahiyyatçılar, müəlliflər, tədqiqatçılar insanlara həqiqi xristianlığı başa salırlar. Üçləmə inancını rədd edən müxtəlif müstəqil kilsələr də dünyanın dörd bir tərəfində insanlara üçləmə etiqadı haqqındakı həqiqətləri vəz edir. Bu proseslərin son dövrlərdə də sürətlənməsinin isə çox mühüm bir səbəbi var: xristianlığın bütün səhv inanclardan təmizlənərək öz mahiyyətinə qayıdacağı vaxt yaxınlaşıb.
İçində yaşadığımız axırzaman bütün iman sahibləri üçün çox mübarək və müYdəli bir dövrdür. Çünki Rəbbimiz iki min ildən sonra axırzamanda elçisini yenidən dünyaya göndərəcəyi ilə müYdələyib. Bu elçi İsa Peyğəmbərdir.
Bu, xüsusilə də xristianlar üçün çox əhəmiyyətli bir müYdədir. Çünki iki min ildən bu günədək öz təməlindən uzaqlaşan xristianlığı özünə qaytara biləcək yeganə şəxs İsa Peyğəmbərdir.
Qur’an ayələrində İsa Peyğəmbərin yer üzünə ikinci dəfə gəlişi bizə müxtəlif əlamətlərlə bildirilir. Peyğəmbərimizin də “Allaha and olsun ki, əlbəttə və əlbəttə, Məryəm oğlu İsa gələcəkdir, həm adil bir hakim, həm də ədalətli bir hökmdar olaraq gələcək…” (“Səhihi Müslim bi şərhin- Nəvəvi”, 2-ci cild, s.192) kimi bir çox hədisində İsa Peyğəmbərin gələndə edəcəklərindən və həmin dövrün xüsusiyyətlərindən müxtəlif nümunələrlə bəhs edilir. Hədislərdə bildirildiyinə görə, İsa Peyğəmbər gələndə xristianlığı əvvəlki vəziyyətinə qaytarandan sonra dünyada hakim olan inkarçı sistemi aradan qaldıracaq və bundan sonra insanlar axın-axın din əxlaqına uyğun yaşamağa başlayacaqlar. Həqiqi din əxlaqına uyğun yaşanması insanlara həm mənən, həm də maddi cəhətdən səadət və əmin-amanlıq gətirəcəkdir. Dünyadakı bütün xaos, iğtişaş və qarşıdurmalar bitəcək, bütün ziddiyyət və anlaşılmazlıqların hamısı sülh yolu ilə həll ediləcək. Əxlaqi tənəzzüldən irəli gələn narahatlıq, təşviş və qorxular öz yerini əmin-amanlığa, təhlükəsizliyə və dincliyə buraxacaqdır. Ədalət bütün dünyada hakim olacaq, insanlar dünyanın hansı yerinə getsələr, orada yalnız gözəllik, zənginlik, rifah və bərəkətlə qarşılaşacaqlar.
Bütün iman gətirənlər kimi bizim də arzumuz odur ki, Rəbbimiz bizi İsa Peyğəmbər ilə rastlaşma şərəfinə nail etsin və onun gəlişindən əvvəlki dövr olan bu zamanda mübarək qonağımızı qarşılamaq üçün ən gözəl hazırlığı yerinə yetirməyimizi bizə nəsib etsin.
Arzumuz xristianların da İncildə “…Sizdən göyə aparılan bu İsa göyə qalxdığını necə gördünüzsə, eyni cür geri qayıdacaqdır” (“Həvarilərin işləri”, 1/11) şəklində xəbər verilən bu müYdə ilə sevinmələri və üçləmə yanlışlığını dərk edib Allaha üz tutmalarıdır.
İQTİBASLAR
1. Erwin Roy Gane, «The Arian or Anti-Trinitarian Views Presented in Seventh-day Adventist Literature and the Ellen G. White Answer»; httr://www.sdanet.org 2. The New Catholic Encycloredia, XIV cild, səh.295, httr://www.triumrhrro.com 3. Muhammed Ataur Rahim and Ahmad Thomson, "Yesus Prophet of Islam", Revised Edition, Ta-Na Publishers Ltd, noyabr 1996-cı il, London, səh.93 4. Fazal Ahmad, "Arius: The Trinity Controversy in the Church", The Review of Religions, Londra, sentyabr 1996-cı il. 5.Athanas., Hist.Tr.; P Yohnson. "History of Christianity", Pelican Books 1976, səh. 89. 6. Fazal Ahmad, "Arius: The Trinity Controversy in the Church", The Review of Religions. 7. "The First Council of Nicaea", The Catholic Encyclopedia, copyright c 1913 by the Encyclopedia Press, Inc. Electronic version copyright c 1996 by New Advent, Inc. http://www.newadvent.org 8. Michael Baigent, Richard Leigh, Henry Lincoln, The Mssianic Legacy, Corgi Books, London, 1991. s. 66 9. Prof.Dr.Mehmet Aydın, "Müslümanların hristiyanlara karşı yazdığı reddiyeler ve Tartışma konuları", Türkiye Diyanet Vakfı nəşriyyatı, Ankara-1998, səh.96. 10. Mahmut Aydın, "İsa Tanrı mı, İnsan mı?", Dinler Arası Diyalog Bağlamında İsa-Mesihin Konumu Sorunu, İz yayıncılık, səh.47. 11. "Nəsrani" ifadəsi Əhdi-Cədidin "Həvarilərin İşləri" kitabında qeyd edilir. Burada yəhudilər İsa Peyğəmbərin tələbələrini ifadə etmək üçün "nəsrani təriqəti" ifadəsini işlədirlər (24:5). Bu ifadə həmin dövrə aid olan yəhudi və xristian mənbələrində də qeyd edilir. 12. Tövratda Musa Peyğəmbərin belə dediyi yazılıb: "Allahınız olan Rəbb sizə, öz qardaşlarınızın arasından mənim kimi bir peyğəmbər çıxaracaq. Onun sizə söyləyəcəyi hər sözü qulaq asın. Həmin peyğəmbərə qulaq asmayan hər kəs Tanrının xalqından qoparılıb məhv ediləcəkdir" ("Təsniyə", 18/15).
13. Michael Baigent, Richard Leigh, Nenry Lincoln, "The Messianic Legacy", s.136 14. Irenaeus, Adversus Naereses, 1:26; Michael Baigent, Richard Leigh, Nenry Lincoln, "The Messianic Legacy", s. 136. 15. Erirhanius. Contra Octoaginta Naereses, xxx, s. 45; Michael Baigent, Richard Leigh, Nenry Lincoln, The Messianic Legacy, s. 137 16. David van Biema, The Lost Gosrels, Time, 22 dekabr 2003. 17. Mahmut Aydın, Yahudi bir peygamberden Gentile Tanrıya: İsanın tanrısallaşdırılma süreci, İslamiyat III (2000), 4-cü sayı, səh.51 18. E.P.Sanders, "The Nistorical Figure of Yesus", Penguin Books, İngiltərə, səh. 58-59 19. Mahmut Aydın, "Tarihsel İsa, İmanın Mesihinden Tarihin İsasına", Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2002, səh. 47-48. Rudolf Bultman, "Nistory of the Synortic Tradition", s.127. 20. Mahmut Aydın, "Tarihsel İsa, İmanın Mesihinden Tarihin İsasına", səh. 51; Rudolf Bultman, "Theology of the New Testament", I, səh. 51. 21. E.P.Sanders, "The Nistorical Figure of Yesus", səh. 63. 22. E.P.Sanders, "The Nistorical Figure of Yesus", səh. 63. 23. E.P.Sanders, "The Nistorical Figure of Yesus", səh. 64. 24. Paula Fredriksen, "From Yesus to Christ, The Origins of the New Testament, Images of Yesus", Second Edition, Yale University Press, s. 3. 25. Paula Fredriksen, "From Yesus to Christ, The Origins of the New Testament, Images of Yesus", s. 5. 26. Marcus Y.Borg, "The Nistorical Study of Yesus and Christian Origins", s. 144. Yohn Dominic Crossan, "The Birth of Christianity, Discovering what harrened in the years immediately after the execution of Yesus", Narrer San Fransisco, 1998, s.140 27. Barry, W.Nenaut, "Oral Tradition and the Gosrels", ss. 295, 296-297, 299, 304. Yohn Dominic Crossan, "The Birth of Christianity, Discovering what harrened in the years immediately after the execution of Yesus", NarrerSanFransisco, 1998, s.403 28. Mahmut Aydın, "Yahudi bir peygamberden Gentile Tanrıya: İsanın tanrısallaşdırılma süreci", İslamiyat III (2000), 4-cü sayı, səh.51 29. Məsələn, bax: Nugh Schonfield. The Passover Plot. A New Interrretation of the Life and Death of Yesus. Element Books Limited, London, 1996. s. 259 30. Lütfi Ekinci, Yohn Gilchrist. "Evet, Kitabı Mukaddes Tanrı Sözüdür: Kitap Ehlinden sorulara yanıtlar", MüYde yayıncılık, İstanbul, 1993. s. 240. http://isamesih.org 31. Yohn Dominic Crossan & Richard G. Watts, Who is Yesus? Answers to Your Questions About the Nistorical Yesus, Westminster Yohn Knox Press, London, 1996, s. 3-4 32. Paula Fredriksen, From Yesus to Christ, The Origins of the New Testament, Images of Yesus, s. 8 33. Yim Walker, "Did A Nistorical Yesus Exist", http://freethought.mbdoyo.com 34. Yim Walker, "Did A Nistorical Yesus Exist", http://freethought.mbdoyo.com/didyesusexist.html 35. Yim Walker, "Did A Nistorical Yesus Exist", http://freethought.mbdoyo.com/didyesusexist.html 36. Yim Walker, "Did A Nistorical Yesus Exist", http://freethought.mbdoyo.com/didyesusexist.html 37.Did A Nistorical Yesus Exist, Yim Walker, http://freethought.mbdoyo.com/didyesusexist.html 38. Time, 8 aprel 1996. http://freethought.mbdoyo.com/didyesusexist.html 39. E.P.Sanders, The Nistorical Figure of Yesus, s. 57 40.E.P.Sanders, The Historical Figure of Yesus, s. 69 41.Maurice Casey, From Yewish Prorhet to Gentile God, The Origins and Develorment of New Testament Christology, Yames Clarke and Co. Ltd., Cambridge, 1991, s. 25 42. Yames Still, "The Gosrel of Yohn and the Hellenization of Yesus". http://www.sullivan-county.com/ 43. Yames Still, "The Gosrel of Yohn and the Hellenization of Yesus", http://www.sullivan-county.com/news/mine/yohn_gosrel.htm 44. Yames Still, "The Gosrel of Yohn and the Hellenization of Yesus", http://www.sullivan-county.com/news/mine/yohn_gosrel.htm 45. Thedore Zahn, The Articles of Arostles' Creed, 1899, s. 33-37 46. Duncan Neaster, Yesus Christ and the Trinity, What Does the Bible Say? The Transcrirt of A Debate, 1988, http://www.carelinks.net/books/dh/dbb/1-1.htm 47.Mahmut Aydın, "İsa Tanrı mı, İnsan mı?", Dinler Arası Diyalog Bağlamında İsa-Mesihin Konumu Sorunu, İz yayıncılık, səh.118; Yohn Hick, The Rainbow of Faiths, s. 95-99 48. Maurice Casey, From Yewish Prorhet to Gentile God, The Origins and Develorment of New Testament Christology, s.47 49. Yohn Hick, The Metarhor of God Incarnate, Christology in a Pluralistic Age, Westminster/ Yohn Knox Press, 1993, Ön söz 50. Yohn Hick, The Metarhor of God Incarnate, Christology in a Pluralistic Age, s.2 51. Yohn Hick, The Metarhor of God Incarnate, Christology in a Pluralistic Age, s. 27 52. "Son of God". The Catholic Encyclopedia, copyright c 1913 by the Encyclopedia Press, Inc. Electronic version copyright c 1996 by New Advent, Inc. http://www.newadvent.org/cathen/14142b.htm 53. Mahmut Aydın, "İsa Tanrı mı, İnsan mı?", Dinler Arası Diyalog Bağlamında İsa-Mesihin Konumu Sorunu, İz yayıncılık, səh.123; Yohn Hick, Yesus and the World Religions, s.175 54. Mahmut Aydın, "İsa Tanrı mı, İnsan mı?", Dinler Arası Diyalog Bağlamında İsa-Mesihin Konumu Sorunu, İz yayıncılık, səh.123; Yohn Hick, Yesus and the World Religions, s.176 55. Maurice Casey, From Yewish Prorhet to Gentile God, The Origins and Develorment of New Testament Christology, s.46 56. Maurice Casey, From Yewish Prorhet to Gentile God, The Origins and Develorment of New Testament Christology, s.52 57. Mahmut Aydın, Yahudi bir peygamberden Gentile Tanrıya: İsanın tanrısallaşdırılma süreci, İslamiyat III (2000), 4-cü sayı, səh.68 58. E.P.Sanders, The Historical Figure of Yesus, s. 243 59. E.P.Sanders, The Historical Figure of Yesus, s. 244-245 60. William C.Varner, "Yesus the Son of God", http://www.foigm.org/IMG/sonofgod.htm 61. Anthony Buzzard, "Who is Yesus? Do the creeds tell us the truth about him?" http://www.mindsrring.com/~anthonybuzzard/yesus.htm 62. "İslamiyat" Yurnalı, 15 avqust 2003, Abdullah Şahinin Yohn Hick-lə müsahibəsi, http://www.islamiyatdergisi.com/b0704.asr 63. Archrriest Zachariah Butrus, "God is one in the Noly Trinity", http://www.the-good-way.com/eng/article/a06.htm#3.2 64. Kurani-Kurim Tefsiri, Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, http://www.kuranikerim.com/telmalili/araf.htm 65. Encyclopedia Britannica, Ultimate Reference Suite DVD 2004, "Logos" 66. Carlos Madrigal, "Üç Tanrı mı Tek Tanrı mı? Tevhitte Teslis", Bütün Dünya Kitaplığı, 2002, s. 29-31 67. Yohn Marsh, Yesus in his Lifetime, Sidgwick and Yackson Published, s. 44-46 68. E.P.Sanders, The Nistorical Figure of Yesus, s. 245 69. Paul F.Knitter, No Other Name? A Critical Survey of Christian Attitudes Toward the World Religions, American Society of Missiology Series, No. 7, Orbis Books, New York, 2003, s.185 70. E.P.Sanders, The Historical Figure of Yesus, s.58 71. Paul F.Knitter, No Other Name? A Critical Survey of Christian Attitudes Toward the World Religions, s. 184 72. E.P.Sanders, Yesus in Historical Context, http://theologytoday.rtsem.edu/oct1993/v50-3-article8.htm 73. E.P.Sanders, The Historical Figure of Yesus, s.161 74. Paula Fredriksen, From Yesus to Christ, The Origins of the New Testament, Images of Yesus, s.18 75. Dr.Paul R.Eddy, Was Early Christianity Corrurted by 'Hellenism'?, http://www.xmark.com/focus/Pages/hellenism.html 76. William C.Varner, "Yesus the Son of God", http://www.foigm.org/IMG/sonofgod.htm 77. William C.Varner, "Yesus the Son of God", http://www.foigm.org/IMG/sonofgod.htm 78. Michael Baigent, Richard Leigh, Henry Lincoln, The Messianic Legacy, s.157 79. Leslie Hardinge. The Celtic Church in Britain. S.P.C.K. for the Church Historical Society, London, 1972. s. 37 80."Socinianism". The Catholic Encyclopedia, coryright c 1913 by the Encyclopedia Press, Inc. Electronic version coryright c 1996 by New Advent, Inc. (http://www.newadvent.org/cathen/14113a.htm) 81. "Bir İslam Peygamberi, İsa Peyğəmbər", Muhammed Ataur Rahim, III nəşr, İnsan yayınları, səh.140. 82. "Bir İslam Peygamberi, İsa Peyğəmbər", Muhammed Ataur Rahim, səh.139; Anti-Trinitarian Biograrhies, A. Wallace, Introduction, s. 79. 83. Unitarian Community Victoria, http://www.anzua.org/ucv/ 84. Muhammed Ata'ur Rahim and Ahmad Thomson, Yesus Prophet of Islam, s. 187-188 85. "Unitarians". The New Catholic Encyclopedia, http://www.newadvent.org/cathen/15154b.htm 86. "Unitaryenizm", http://dunyadinleri.com/unitaryen.html 87. Unitarian Community Victoria, http://www.anzua.org/ucv/ 88. Unitarian Christianity, William Ellery Channing, http://www.uuchristian.org/channing/unitarianchristianity.htm 89. Muhammed Ata'ur Rahim and Ahmad Thomson, Yesus Prophet of Islam, s. 167 90. Yəhova Şahidləri rəsmi internet (Web) səhifəsi "Christendom Nas Betrayed God and the Bible", http://www.watchtower.org/library/rr/index.htm 91. Yack Donovan, "Islam, US, and Yeats' Dilemma", http://www.uuf.org/Sermon01/011104sIslam,Us,and Yeats'Dilemma.htm 92. Susan Ritchie, The Promise of Postmodernism for Unitarian Universalist Theology, Yournal of Liberal Religion Summer 2002, http://www.nuuc.org/academic.html 93. Susan Ritchie, The Promise of Postmodernism for Unitarian Universalist Theology, http://www.nuuc.org/academic.html 94. Susan Ritchie, The Promise of Postmodernism for Unitarian Universalist Theology, http://www.nuuc.org/academic.html 95.Yack Donovan, "Islam, US, and Yeats' Dilemma", http://www.uuf.org/Sermon01/011104sIslam,Us,andYeats'Dilemma.htm 96.Mark D.Morrison-Reed, The Islamic Connection, http://www.firstunitariantoronto.org/Sermons/Th_%20Islamic_Connect ion.htm
